Sienna

Àwọn iboju àti èdè ọmọ kékeré: ọ̀nà lílò ṣe pàtàkì ju ìwọ̀n lọ

Nínú àwọn ọmọ kékeré, àkókò iboju tí ó pọ̀ sí i ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ọ̀gbọ́n èdè tí ó rẹlẹ̀ díẹ̀ nínú àwọn àkópọ̀ ńlá. Wíwo pẹ̀lú àgbà àti àkóónú ẹ̀kọ́ ń bá àwọn èsì tí ó dára lọ. Àwọn ìwádìí tí ó wà jẹ́ ti àkíyèsí, kò sì sí èyí tí ó pinnu ìbéèrè ohun tí ó fà á. Àwọn ìlà ìtọ́sọ́nà ìjọba ka ìyẹn sí: WHO kò gbani nímọ̀ràn nípa àwọn iboju ìgbafẹ́ ṣáájú ọdún 2, Fíráńsì sì ti fi ofin de wọ́n ṣáájú ọdún 3 láti 2025.

Ohun tí àwọn àkópọ̀ ńlá fi hàn

Àkópọ̀ ìtọ́kàsi lórí kókó yìí ni àgbéyẹ̀wò ẹ̀wẹ̀ ti ìwádìí 42 tí ó kan àwọn ọmọ 18 905 láti ọdún 0 sí ọdún 12, tí a tẹ̀ jáde nínú JAMA Pediatrics ní ọdún 2020. Àkókò iboju tí ó pọ̀ sí i ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ọ̀gbọ́n èdè tí ó rẹlẹ̀ díẹ̀ (r = -0,14), tẹlifíṣọ̀n tí a fi sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ohun orin ẹ̀yìn ní ìsopọ̀ tí ó hàn díẹ̀ sí i (r = -0,19). Àwọn ìyàtọ̀ wọ̀nyí kò tóbi, àwọn ìwádìí tí a kójọ sì jẹ́ ti àkíyèsí: àwọn èsì wọn jẹ́ ìsopọ̀. Àkóónú ẹ̀kọ́ (r = +0,13) àti wíwo pẹ̀lú àgbà (r = +0,16) ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ọ̀gbọ́n èdè tí ó dára jù (Madigan et coll.).

Àgbéyẹ̀wò ẹ̀wẹ̀ ti ìwádìí 63, ìyẹn àwọn ọmọ 89 163, tí a tẹ̀ jáde nínú JAMA Pediatrics ní ọdún 2022, fi ìdíwọ̀n kalẹ̀ pé 24,7 % nínú àwọn ọmọ tí kò tí ì tó ọdún 2 nìkan ni ó tẹ̀lé ìlà iboju òdo, àti pé 35,6 % nínú àwọn ọmọ ọdún 2 sí 5 wà nínú ààlà wákàtí kan lójúmọ́. Nínú gbogbo àwọn orílẹ̀-èdè tí a ṣàyẹ̀wò, ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn ọmọ kékeré ń kọjá àwọn ìlà wọ̀nyí (McArthur et coll.).

Ìwádìí Danish tí a tẹ̀ jáde nínú BMC Public Health ní ọdún 2024 kan àwọn ọmọ 31 125 tí wọ́n jẹ́ ọmọ ọdún 2 àti 3. Láti wákàtí kan lójúmọ́, àkókò tí a lò lórí tẹlifóònù tàbí tábìlì ní ìsopọ̀ pẹ̀lú àwọn àmì èdè tí ó rẹlẹ̀ àti àwọn ìṣòro tí ó pọ̀ sí i, nínú òye àti nínú ìṣàfihàn (àwọn odds ratio tí a ṣàtúnṣe láàárín 1,2 àti 1,5 gẹ́gẹ́ bí àkókò àti ẹ̀ka). Nínú ìwádìí kan náà, kíkàwé ń dín ìsopọ̀ pẹ̀lú àwọn ìṣòro òye kù ní apá kan; fún àwọn ìṣòro ìṣàfihàn, ìsopọ̀ kò yí padà (Rayce et coll.).

Àyíká àti àkóónú ń yí èsì padà

Tí a ṣe fún àwọn ọmọ 1 878 láti oṣù 12 sí oṣù 48 ní orílẹ̀-èdè 19 ní Àmẹ́ríkà Látìnì, ìwádìí tí a tẹ̀ jáde nínú PLOS ONE ní ọdún 2025 rí àkókò iboju tí ó ga ju àwọn ìmọ̀ràn lọ ní ibi gbogbo, tẹlifíṣọ̀n àti tẹlifíṣọ̀n ẹ̀yìn ní ipò àkọ́kọ́, pẹ̀lú wákàtí kan sí i lójúmọ́ ní ìdámẹ́ta. Ìgbàlódé lílò pẹ̀lú àgbà ní ìbáṣepọ̀ rere pẹ̀lú ọ̀gbọ́n èdè, lẹ́yìn àtúnṣe fún àwọn onírúurú ẹ̀ka àwùjọ. Àwọn ọmọ tí wọ́n wo ìgbafẹ́ tàbí àkóónú ẹ̀kọ́ ní àwọn àmì tí ó dára ju àwọn tí wọ́n gbọ́ orin ní pàtàkì lọ (Gago-Galvagno et coll.).

Àgbéyẹ̀wò ẹ̀wẹ̀ kejì, tí a tẹ̀ jáde nínú JAMA Pediatrics ní ọdún 2024, pín àwọn ìwé ìwádìí nípa àyíká lílò. Nínú ìwádìí 100 àti olùkópa 176 742, lílò pẹ̀lú àgbà ní ìsopọ̀ rere pẹ̀lú àwọn èsì ìrònú (r = +0,14). Àyíká méjì dìde ní ọ̀nà òdì: tẹlifíṣọ̀n ẹ̀yìn (r = -0,10) àti lílò iboju látọ̀dọ̀ òbí ní àkókò àwọn ọ̀nà ojoojúmọ́ (r = -0,11). Àwọn òǹkọ̀wé rẹ̀ parí pé àwọn ìlà ìtọ́sọ́nà yẹ kí ó kà á sí bí a ti ń lò ó, pàápàá pínpín pẹ̀lú àgbà àti àkóónú tí ó bá ọjọ́ orí mu (Mallawaarachchi et coll.).

Àwọn èsì rere wọ̀nyí ní ààlà: àwọn ipa kò tóbi, àwọn ìwádìí tí ó wà jẹ́ ti àkíyèsí, wíwo pẹ̀lú ẹnìkan tí ó dára ń béèrè àkókò àti àfiyèsí, ohun èlò méjì tí a kò pín déédé láàárín àwọn ìdílé. Ìbáṣepọ̀ rere tún lè ṣàfihàn ipa yíyàn, nítorí àwọn ìdílé tí wọ́n ń wò ó pẹ̀lú ara wọn lọ́pọ̀ ìgbà ń sọ̀rọ̀ púpọ̀ ní gbogbogbò.

Ohun tí àwọn iboju lè gbà: àwọn ìjíròrò ojoojúmọ́

Èdè ń dàgbà nínú ìpààrọ̀: àwọn ọ̀rọ̀ tí àgbà ń sọ fún ọmọ àti àwọn ìyípadà ọ̀rọ̀. Ìwádìí tí a tẹ̀ jáde nínú JAMA Pediatrics ní ọdún 2024 wọ̀n àwọn ìpààrọ̀ wọ̀nyí nípasẹ̀ àwọn gbohùngbohùn tí àwọn ọmọ ilẹ̀ Ọsirélíà láti oṣù 12 sí oṣù 36 gbé, ní gbogbo oṣù mẹ́fà. Nínú àwọn ìdílé 220, gbogbo ìṣẹ́jú iboju tí a fi kún ni a so pọ̀, ní oṣù 36, pẹ̀lú nǹkan bí ọ̀rọ̀ àgbà 6,6 tí ó dínkù nínú ọjọ́ tí a gbasilẹ̀. Àwọn ìró ọmọ dínkù ní 4,9, àwọn ìyípadà ìjíròrò sì dínkù ní 1,1. Àwọn olùwádìí pe èyí ní technoference: ìdádúró àwọn iboju nínú àwọn àkókò ìpààrọ̀ (Brushe et coll.).

Ìwádìí náà jẹ́ ti àkíyèsí: àwọn ọjọ́ àti àwọn ìdílé tí àwọn iboju ti gba ààyè púpọ̀ ní àwọn ìpààrọ̀ tí ó dínkù, ìdínkù náà sì lè wá láti inú àwọn iboju tàbí àwọn àṣà mìíràn tí ó bá wọn lọ (Brushe et coll.).

Tí a tẹ̀ jáde ní ọdún 2025 nínú Frontiers in Developmental Psychology, ìwádìí náà tẹ̀lé àwọn ọmọ ọwọ́ 187 tí wọ́n jẹ́ oṣù 6, pẹ̀lú àwọn ìwọ̀n nípasẹ̀ ìwé ìbéèrè àti gbohùngbohùn. Ní ọjọ́ orí yẹn, kò sí ìsopọ̀ tí a lè rí láàárín ìfarahàn iboju àti èdè tàbí ìsùn. Àwọn òǹkọ̀wé ṣiyèméjì láàárín ipa tí yóò hàn lẹ́yìn àti àwọn ìwọ̀n tí kò ní ìmọ̀lára tó, láìṣe ìfàyàwòrán ohun tí ó jẹ́ ìsopọ̀ aláìlera gidi (Sanchez-Bravo et coll.).

Ọpọlọ: ìwádìí àwọn ọmọ 70

Ní oṣù kẹjọ ọdún 2025, ẹgbẹ́ ìwádìí ará Kánádà fi àtẹ̀jáde àkọ́kọ́ sórí bioRxiv. Àwọn ọmọ kékeré 70 ṣe àyẹ̀wò MRI àti àwọn ìdánwò èdè ní ọdún 2, a sì tún wo apá kan ẹgbẹ́ náà ní ọdún 3. Ní ọdún 2, àwọn ọmọ tí àkókò iboju wọn pọ̀ sí i ní ìwọ̀n tí ó kéré nínú ẹ̀ka ọpọlọ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú èdè, pars triangularis ọ̀tún, àti àwọn àmì èdè tí ó dínkù. Nínú ìtẹ̀lé, àwọn tí wọ́n ní ìwọ̀n tí ó kéré àti èdè aláìlera ní ọdún 2 ni ìfarahàn iboju pọ̀ sí i ní ọdún 3 (Choi et coll.).

Èsì yìí yí kíkà ìwádìí náà padà: àìlera èdè ìbẹ̀rẹ̀ ń mú kí lílò iboju pọ̀ sí i, tí ó sì tún ń gbé ẹrù sí èdè. Ìwádìí náà ṣì jẹ́ àtẹ̀jáde àkọ́kọ́, tí a kò tí ì ṣàyẹ̀wò rẹ̀ gbà nínú ìwé nígbà tí a fi sílẹ̀, pẹ̀lú àpẹẹrẹ kékeré àti àwọn àtúpalẹ̀ ìbáṣepọ̀: kò fi hàn pé àwọn iboju yí ọpọlọ padà. Ọmọ tí kò sọ̀rọ̀ púpọ̀ tún lè jẹ́ ọmọ tí a ń fún ní iboju lọ́pọ̀ ìgbà (Choi et coll.).

Ìṣọ́ra kan náà kan àwọn ìwádìí inú àpilẹ̀kọ yìí: àkókò iboju àti èdè tún sinmi lórí owó tí àwọn òbí ń rí àti ẹ̀kọ́ wọn, ìdààmú ojoojúmọ́, àwọn ìwé tí ó wà nílé. Àwọn olùwádìí ń ṣàtúnṣe kìkì ohun tí wọ́n wọ̀n. Ààlà yìí kan àwọn èsì rere wíwo pẹ̀lú àgbà pẹ̀lú. Àwọn dátà ń fi àwọn ìbáṣepọ̀ oníwọ̀ntúnwọ̀nsì àti ìṣọ̀kan hàn, láìfi ohun tí ó fà á hàn.

Àwọn ìlà ìtọ́sọ́nà ìjọba, àti ìdí tí wọ́n fi le sí i

Àgbájọ Ìlera Àgbáyé (WHO) tẹ̀ àwọn ìlànà rẹ̀ jáde ní ọdún 2019 fún àwọn ọmọ tí kò tí ì tó ọdún 5. Àkókò iboju ìjókòó kò ní ìmọ̀ràn ṣáájú ọdún 2; láàárín ọdún 2 àti 4, ó wà ní ààlà wákàtí kan lójúmọ́, ó dára jù kí ó dín kù. Fún àwọn àkókò ìjókòó, WHO dábàá kíkà àti àwọn ìtàn pẹ̀lú àgbà (WHO, 2019).

Ní ilẹ̀ Fíráńsì, àwọn ìlà wọ̀nyí le sí i, a sì kó wọn sínú ìwé ìlera ọmọ láti oṣù kìíní ọdún 2025 (ìjọba Fíráńsì, 2025). Ṣáájú ọdún 3, a kò gbà ààyè fún ìfarahàn iboju, pẹ̀lú ohun orin ẹ̀yìn pẹ̀lú. Láàárín ọdún 3 àti 6, lílò gbọdọ̀ wà ní ìpàtàkì, tí ó ní ààlà sí àkóónú ẹ̀kọ́ tí ó ní ìdánilójú àti nígbà gbogbo pẹ̀lú àgbà lẹ́gbẹ̀ẹ́. Láti oṣù keje ọdún 2025, a ti fi ofin de àwọn iboju ní àwọn ibi ìtọ́jú ọmọ kékeré pẹ̀lú (orísun kan náà). Pẹpẹ ìjọba jeprotegemonenfant.gouv.fr kójọ àwọn ìlà wọ̀nyí àti àwọn irinṣẹ́ fún àwọn ìdílé (ìjọba Fíráńsì, 2025).

Ilé-ẹ̀kọ́ ìṣègùn ọmọ ti Amẹ́ríkà ń sọ ìṣẹ́ kan náà: àwọn ọmọ tí kò tí ì tó oṣù 18 ń kọ́ dáadáa jù láti inú ìbáṣepọ̀ gidi, lílò tí ó le ní èyíkéyìí àti nìkan lè gbé ẹrù sí èdè àti àwọn ọgbọ́n àwùjọ. Àwọn ipa sinmi lórí àwọn wákàtí tí a lò àti bí àwọn àgbà ṣe ń lo iboju pẹ̀lú ọmọ, láti tù ú nínú tàbí láti fi ṣe é lọ́wọ́ (AAP, 2026).

Ohun tí èyí ń yí padà nílé

Àwọn iboju jẹ́ apá kan ìgbésí ayé ojoojúmọ́ fún ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ gbogbo àwọn ìdílé, àwọn ìlà ìtọ́sọ́nà ìjọba sì ń fún ni ní ọ̀nà tí a gbọdọ̀ bá ọjọ́ orí kọ̀ọ̀kan mu.

Àwọn ìwádìí àti àwọn ìmọ̀ràn pàdé lórí àwọn àṣà mélòó kan: wíwà àgbà, àkóónú tí ó bá mu, tẹlifíṣọ̀n tí a pa, àwọn ìjíròrò tí a dáàbò bo.

Sources

Ṣé o rí àṣìṣe nínú àpilẹ̀kọ yìí? Sọ fún wa